HoangLanChi
-Phạm Duy Trong Mắt Tôi
-Nhạc sỹ Tô Hải: PHẠM DUY, NGƯỜI NGHỆ SỸ SƯỚNG NHẤT TRÊN ĐỜI
Phạm Duy, Thôi thế cũng xọng -Trần Như Xuyên
Ngày Xuân, Nghe Lại Ca Khúc “Xuân Hành” Của Phạm Duy-Quỳnh Giao
Phạm Duy mất hôm 27/1, hưởng thọ 92 tuổi, và được an táng hôm 3/2/2013-HoangLanChi
LGT: đây chỉ là một bài viết nói lên một vài suy nghĩ cá nhân về một nhạc sĩ lớn của VN. Suy nghĩ cá nhân thì có thể đúng, có thể sai. Tôi không muốn tranh luận. Tôi khẳng định, tôi không thích con đường trở về của Phạm Duy, càng không thích bài phỏng vấn cuối cùng mà ông dành cho BBC. Bài ấy, theo tôi lẽ ra ông nên từ chối. Nhưng cũng có thể ông phải làm. Bài viết này, công bố một số emails qua lại giữa tôi và NS Phạm Duy vào năm 2003, liên quan đến một số vấn đề, chỉ có mục đích soi rọi thêm vài điều với suy nghĩ rằng, có thể có ích chút nào đó cho mai sau khi viết lại lịch sử. Bởi vì đó là những tâm sự của PD khi ông chưa về với cộng sản. Tôi xin nhắc lại, mọi bài viết công kích PD, tôi đã đọc hết và tôi cũng không đồng ý việc lựa chọn của ông. Vì thế mọi tranh luận ở đây với tôi là vô nghĩa. Nếu không thích xin cứ lướt qua không đọc bài này.
Tôi yêu nhạc Phạm Duy từ bé nhất là những bài tình ca quê hương. Tôi quen ông năm 2003 khi tôi còn ở trong nước. Nguyên do quen thì không từ tôi mà từ ông. Lang thang net lúc bấy giờ là thú vui của PD. Đọc được một bài cảm nhận của tôi về nhạc mình, PD gửi mail làm quen.
Phạm Duy, con người kiêu căng tự phụ
Nhiều người kết án PD là người kiêu căng tự phụ. Tôi tự hỏi trên thế gian này, có nhân tài nào không kiêu căng? Họ, chỉ là nhiều hay ít, ngầm hay không mà thôi.
Có nhạc sĩ thừa nhận với tôi rằng có lẽ PD cũng “chọn mặt mà cư xử”. Với tôi, PD không bao giờ kiêu căng tự phụ. Từ khi quen cho đến khi ông về VN năm 2005, với tôi, lúc nào PD cũng là một người đàn ông lịch sự, lễ độ, lịch thiệp và có chút phong cách của một người hấp thụ văn hóa Pháp. Chưa bao giờ ông cợt nhã hay có thái độ kẻ cả với tôi. So với ông, tôi chỉ đáng tuổi con gái và không là gì để ông phải “lấy lòng” cả. Thế thì vì lý do gì mà ông phải kiên nhẫn e mail, kiên nhẫn giải thích khi tôi “vặn vẹo” về tình ái, về tục ca?
Để biết PD có kiêu căng với những người ”tử tế” không, xin xem phụ lục về mail ông viết cho tôi ngày 3/11 và 21/11/2013 tại đây [1]
Phạm Duy với Tục Ca
Tôi không bao giờ biết Tục Ca. Tôi chỉ nghe Tình Ca và vài bài Thiền Ca. Nhưng bạn hữu tôi chỉ trích Tục Ca. Tôi mail hỏi Phạm Duy về lý do viết Tục Ca. Ông cũng kiên nhẫn trả lời tôi. Ông nói rằng chưa bao giờ ông in Tục Ca hay thu âm cả. Nếu có chỉ là ông tự hát. Ông cũng nói rằng có thể ông đã lầm và tự phá mình khi viết Tục Ca. Tuy vậy, ông cũng lý luận với tôi rằng nếu Quỳnh Couteau(bút hiệu của tôi viết thuở sinh viên) đã dám chỉ trích Bộ Kế Hoạch về những sai trái thì sao lại không cho ông chửi rủa những cái xấu của xã hội bằng âm nhạc.
Đây là những suy nghĩ của PD viết cho tôi về “Tục Ca” [2]
Phạm Duy với chuyện tình ái
PD bị người đời kết án về chuyện tình ái nhiều hơn hết thẩy các nghệ sĩ khác. Tôi hỏi vài người về chuyện Julie, không ai dám khẳng định mà chỉ “nghe nói”. Còn chuyện Khánh Ngọc, có bằng cớ và hiển nhiên là PD rất có lỗi.
Nhiều văn nghệ sĩ khác cũng có một đời sống “phóng túng” như thế hoặc hơn thế. Họ có con riêng và bỏ rơi đứa con tàn tật; họ quyến rũ người con gái và bỏ rơi cả mẹ lẫn con; họ thay vợ như thay áo; thế nhưng có vẻ không ai bị “kết án” và “chửi bới” nhiều như PD. Tại sao thế nhỉ? Trong khi đó dường như tôi chưa hề thấy một phụ nữ nào lên án PD về tình phụ kể cả Khánh Ngọc. Theo lời ông kể, sau khi để tang vợ ba năm, ông có gặp lại Khánh Ngọc. Đương nhiên mối “ngoại tình” này của PD là vết nhơ trong đời ông vì Khánh Ngọc là vợ Phạm Đình Chương. Trở lại chuyện PD không bị người tình nào buộc tội mà chỉ thấy người đời nhất là giới đàn ông thì vài người cho rằng “thuyền to thì sóng lớn” và có thể là sự đố kị ghen tị nữa. Ông được thượng đế ưu đãi nhiều quá. Sáng tác nhạc tài danh, vợ đẹp, con cái đề huề và nhiều phụ nữ đẹp tự nguyện dâng hiến…
Tôi là nữ sinh Gia Long, thêm gốc nhà giáo nên phải nói rằng có phần cổ xưa. Tôi cố gắng viết một cách lịch sự những gì tôi suy nghĩ về một nếp gia đình, về bổn phận của một người chồng, người cha khi tranh luận với Phạm Duy vì dù sao ông cũng đáng tuổi cha tôi.
Thoạt tiên, về “phóng túng”, PD viết cho tôi:
Tôi chưa biết quan niệm của Lan Chi về “phong túng hay không phóng túng”, sau khi tôi đã viết về vấn đề này cho một người dù mới quen nhưng có thể coi như đã hơi thân thân mật. Xin nhớ, tôi chưa hề “thanh minh thanh nga” với bất cứ kẻ nào mang thành kiến về tôi, về chuyện người nghệ sĩ cần phải có đạo đức. Họ có là gì đối với tôi đâu mà tôi phải nói vào mặt họ rằng : tôi mới là người có nhiều đạo đức nhất. Những bạn thân thường rất bất bình vì những thành kiến về tôi, gây nên – có thể — bởi một lực lượng chính trị nào đó. Họ bảo những người mù quáng đó không nhìn thấy đời sống gia đình của tôi vững chắc và êm đẹp hơn của nhiều người, bởi vì không có một người bố Việt Nam nào, trong thời đại vô cùng ly lọan như thế này, mà có thể sống chung với các con từ khi các bé mới sinh ra cho tới ngày các ông con, người đã hơn 50 tuổi, kẻ đã tới gần 40 tuổi.
Hiện nay, tất cả các con trai (từ Quang, Minh, Hùng, Cuờng tới Đức) đều sống với tôi trong một căn nhà 9 phòng, hai bathroom. Ba người con gái phải ở nhà chồng nhưng mỗi tuần đều mua đô ăn đắtt tiền mang về cho bố. Vì vậy, tôi đâu cần phải tái hôn với một bà nào để có người trông nom săn sóc? Ai trông thấy cảnh gia đình đầm ấm như vậy cũng đều khen tôi rất khéo trong “đạo làm người”. Đạo làm người VN (đạo đức đấy!), thứ nhất là trong một căn nhà nhỏ mà tạo được sự tam tứ đại đồng đường. Thứ hai là tôi liên miên bị gieo tiếng xấu nhưng trong cả một đời, tôi không nói xấu một ai cả. Thứ ba (tôi nhắc lại) tôi sống rất trong lành, hơn các nghệ sĩ VN thường mắc phải tệ đoan cờ bạc rượu chè, đĩ điếm… Những đàn bà mà tôi yêu đều là những người tôi rất kính trọng, còn có người tôi không hề đụng tới da thịt vì yêu nhau bằng tâm hồn là đủ rồi.
Tôi nghĩ Lan Chi phải bênh vực tôi, nếu thấy là đúng. Lan Chi nói tới việc “tránh nói tới đời tư” thì với thư này Lan Chi đã thấy đời tư Lã Bố rồi : hãy đọc lại ba điều vừa trên, tôi “phóng túng” à ? Còn chỉ vì thấy tôi làm Tục Ca nên e ngại thì tôi hỏi Lan Chi một câu: có ai dám chửi vào cái xã hội thối nát lúc đó không. Xã hội bây giờ đáng khen hay đáng chê ? Trả lời MOA ngay.
Hì hì hì… Cười một chút cho Lan Chi thấy rằng: tôi luôn luôn là người rất lạc quan. Bỗng nhớ tới bài hát xa xưa : Tôi Còn Yêu Tôi Cứ Yêu, sọan tại Saigon trong năm 1964. (Thư ngày 13/11/2003)
Quả thật với xã hội Mỹ thì hiện tượng các con lớn vẫn sống chung với bố đúng là hơi hiếm. Dù sao có thể giải thích là vì PD như một đầu tầu trong việc kiếm sống bằng âm nhạc nên các con-là toa tầu-phải theo. Nhưng tôi ngẫm nghĩ về điều PD nói: phải, những người khác thì đam mê rượu, á phiện còn ông không hề vướng những thứ ấy. Ông chỉ có khoản tình ái. Một người có nhiều điều kiện để nhiều phụ nữ, già hay trẻ, yêu đắm đuối, sẵn sàng dâng hiến và ông không thể từ chối, thì thế nào nhỉ? Quả là điều này làm tôi bối rối vì tôi đã chứng kiến nhiều đàn ông khác, họ chả được tài ba như PD nhưng khi mỡ dâng miệng mèo thì họ cũng không thể bỏ qua cho dù họ đang ở một vị trí mà đạo đức xã hội không cho phép họ xơi miếng mỡ ấy.
Trả lời tiếp cho những suy nghĩ khá cổ của tôi, PD vẫn kiên nhẫn:
Nhân có bức hồi thư vừa rồi của Lan Chi, tôi mạn phép có vài ba ý kiến rất thân tình: Từ ngày còn trẻ, Lan Chi đã đựơc Bà và Cha “nhồi nặn”, chắc chắn là với một thứ đạo lý Khổng, Mạnh cho nên đã cho rằng: là phụ nữ Việt Nam thì không nên “phóng túng” (có chồng là zero bồ). Cứ cho là đúng đối với cái xã hội hậu-bán-thế kỷ 20. Thế nhưng trong xã hội vào thời đại 2000, trước sự ngọai tình vô tội vạ của phái Nam, chúng ta có thể duy trì sự khắt khe đối với phái Nữ không? Phụ nữ ở Âu Tây đòi bình quyền, ngoài quyền ăn nói, làm việc, còn có cả quyền tư do luyến ái. Xin nói ngay, tôi không phải là người vô địch trong việc xuống đường để đòi cho phụ nữ (có quyền tự do luyến ái) đâu nhé ! Tôi chỉ muốn là người hơn tuổn khuyên Lan Chi nhìn vào thực tế, cái gì và lúc nào là đúng, cái gì và lúc nào là không đúng nữa rồi. Thế thôi !
Việc tái hôn chắc chắn là điều cần thiết ở xứ Mỹ, đối với những người góa bụa và tuổi đã cao, vì con cháu ở xa hay quá bận đi làm… Đối với người mang tên Người Tình Già thì nếu hôm qua và ngày mai, ở Sơn Tây, Phú Nhuận hay New York, Paris, tôi gặp bà nào mà có sự tâm hợp thì lấy liền tay, chính các con tôi đã muốn zdậy ! Ê bồ tèo, có bà nào đáng để cho moa “nâng mùi xoa, xử ví” thì vui lòng làm mối cho già (mà ham) này đi! (Thư ngày 14/11/2003)
Sau đó tôi gửi cho ông một số tài liệu mà tôi nhặt được ở net nói về ông. PD đã, vẫn kiên nhẫn, trình bầy cho tôi về thế nào là “phóng túng”. Đồng thời ông chia sẻ thêm về gia đình ông. Ông xưng tụng vợ ông, ca sĩ Thái Hằng là Á Thánh vì bà biết hết việc ông làm nhưng bà tha thứ cho ông. Tôi, sau khi đọc tâm sự nói rằng cuộc đời một nghệ sĩ tài danh như ông, chỉ vững như kiềng ba chân vớiNghệ Thuật, Người Tình, Gia Đình, tôi bỗng thấy bâng khuâng. Phải chăng “chân lý bên này Pyrenes khác với bên kia?” Tôi xúc động khi thấy ông viết như sau: “Nhưng tôi rất vui vì Lan Chi đã có một bài viết rất hay về một bài hát của tôi… nhất là vì Lan Chi khéo dạy Quỳnh Chi, kéo Quỳnh Chi trở về với những giá trị nghệ thuật đích thực. Hiện nay nghệ thuật ở VN (trong hay ngòai nứơc) đang lâm vào tình trạng suy thoái, ai là người thực sự yêu nước yêu dân, yêu tuổi trẻ thì cùng nhau đi tìm lối thóat ở những giá trị còn đang bị lấp liếm bởi lũ đạo đức giả, lũ chính trị gia lạc hậu.” Xem thêm mails PD tại đây [3]
Phạm Duy với Bông Giấy
Khi bài viết của Bông Giấy phổ biến (bây giờ vẫn có người tiếp tục phổ biến) thì tôi còn ở trong nước. Tôi đọc được ở net sau khi quen PD. Tôi hỏi, PD gửi cho tôi cái mà ông gọi là “Gió Tanh Mưa Máu”, trong đó có các bài phản bác của nhiều người như Văn Thanh, Lại Mạnh Cường, Đoàn Xuân Kiên…Đồng thời ông khẳng định “Giết PD thì dùng ngay LHMuc, Bgiấy để bôi nhọ PD. Tôi nghĩ : chỉ có những kẻ ngây thơ hay ngu si thì mới tin lời LHM hay BG. Muốn bạch hóa, chỉ cần một câu hỏi : PD “tuyên bố” câu đó ở đâu, có thu thanh được tiếng nói của ông ta về chuyện đó không ? Có đọc được những lời “tuyên bố” đó đăng ở sách nào, báo nào không?” ( trích thư ngày 21 tháng 11, 2003) thì tôi có bất bình. Lúc đó, tức là năm 2003, tôi nghĩ rằng PD vốn có tài nên ngông và phát biểu đôi lúc theo kiểu “bất cần”. Điều xui xẻo xảy ra cho PD là sau đó Bông Giấy viết bài. Lý do nào bà BG làm thế, chắc chỉ có bà biết. Lý do nào nhiều người hùa vào chửi rủa, chắc chỉ có họ hiểu.
Tôi không có ý kiến gì về bài của Bông Giấy. Tôi chỉ nghĩ như thế này: có những điều người ta nói trong lúc “trà dư tửu hậu” thì không nên coi đó là những tuyên bố chính thức. Thấy tôi hỏi, PD gửi cho tôi ít tài liệu và đây là những mails mà PD nói chuyện với tôi về bài của Bông Giấy. [4]
Phạm Duy với Tác Phẩm
Như Phạm Duy từng nhận xét rằng “Lan Chi dậy con gái Quỳnh Chi là yêu cây đàn chứ không yêu người đàn “ , thì tôi cũng yêu nhạc phẩm chứ không chú ý người. Cũng trong năm 2003, khoảng thời gian quen PD, tôi tiếp tục viết một số bài cảm nhận về nhạc PD đăng ở web ĐT. Mỗi khi có ý kiến của độc giả về bài tôi hay thắc mắc gì đó đến nhạc phẩm, tôi có fw cho PD coi. Với nhạc phẩm“Người Về”, một độc giả cho rằng PD đã đứng ở vị trí khác khi viết và chưa đủ để diễn tả ý quê nghèo, PD đã cố gắng trả lời cho tôi như mail dưới đây. Trong những lúc này, PD lộ ra một con người khác. Con người đó rất thiết tha với tác phẩm của mình, rất cẩn trọng tinh tế trong sáng tác. Tôi đã bật cười khi đọc mail ông trong đó Anh Pháp Việt đề huề như sau: “Toa, Lan Chi hiểu rất rõ chữ la đà, moa thank you very much.”
Đây là mail PD viết khi tôi chuyển ý kiến độc giả:
Dear Lan Chi
Lan Chi có câu trả lời “cái con người” (đã cho rằng: PD “tưởng tượng mà viết” NGƯỜI VỀ…) là rất đúng. Người sáng tác phải thai nghén tác phẩm của mình trong thời gian nào đó rồi bỗng có lúc viết ra (tôi bỏ 15 năm thai nghén BAY CHIM BO XU, rồi viết cái mini-opera này trong có một tuần lễ).
“Cái con người” này là giáo sư Việt Văn hay là thầy giáo làng mà có lời bàn là : Hẳn là miền quê những năm vừa qua. Chữ miền quê chưa diễn tả đủ ý tang tóc chiến tranh, binh lữa, làm cho mẹ yêu đã già…” Tại sao Lan Chi mất thì giờ bàn tán với một người không hiểu nổi rằng sau câu trước (những năm vừa qua…) còn có câu sau (chiếc bóng in trên vách nhà, một ngày một đêm tóc sương phai mờ). Ý của toi đâu có phải tả cảnh chiến tranh mà nói tới sự chóng già của người mẹ. Còn nữa: (một ngày một đêm) tôi đã chứng kiến việc một người bạn vì một hcuyên đau khổ mà tóc đang xanh bỗng bạc trắng.
(Người bạn Lan Chi bảo rằng “ Tóc sương phai mờ, không nói thêm được gì). Mẹ yêu đã già, là đủ rồi”, trời đất quỷ thần ơi thế thì cya nói chuyện suông chứ cần gì soạn lời ca, lời kiếc làm gì nữa..
(chuông chùa nào la đà) La đà còn có nghĩa là lả lướt, như vậy ngoài “thanh”, tôi còn cho người nghe thấy cả “họa” nữa. Toa, Lan Chi hiểu rất rõ chữ la đà, moa thank you toa very much.
(rong rêu cuoc tinh) hay vô cùng, mà tai trâu chê thi tôi không biết nói sao bây giờ? Rong rêu lúc nào cũng cho ta cảm tưởng cũ kỹ, dĩ vãng, xa xưa. TCS làm đẹp ngôn ngữ VN. Ông đi tìm những cái mới, rất là đáng khen.
(số nghèo) đúng như Lan Chi nghĩ. Ai nói tới chuyện tiền bạc trong NGUOI VE. Chúng ta lúc nào mà chẳng thương những duyên số không may.
(Có một điểm đáng quan tâm: chỗ đứng và cách nhìn của tác giả lúc đó, là một sự ngoái đầu nhìn lại) Đúng là giọng lưỡi của người chạy theo chính trị, chính trị nào thì toa biết roi. Mẹ kiếp, nếu tôi không để ngày và nơi soạn Người Về thì lấy đấu để biết chỗ đứng của tôi? Hơn nữa đứng ở đâu, ở chốn sang hay nơi nghèo, lúc mình đủ hay hay thiếu ăn thì lòng người nghệ sĩ (cách nhìn) là phải biết rung động trước tha nhân. Thằng cha này, có lẽ là “cán bộ huyện” qúa, toa ơi.
Lan Chi, Viết chơi chơi, gọi là đáp lại tấm lòng tốt của Lan Chi. Xin tiểu thư giã từ vai trò avocat du diable đi nhé… Xin im lặng, âm thầm, làm công việc đi tìm cái đẹp để trao cho tuổi trẻ.” (trích thư ngày 22/11/2003)
Lời cuối
Tôi đọc những giòng dưới đây từ giangkq@yahoo.com ở net:
Những kỷ niệm trong đời của chúng ta có nhạc PD thấp thoáng đâu đây, có nhiều lắm chứ. Đã bao lần chúng ta hẹn hò với người yêu ở 1 quán bên đường để ” uống ly chanh đường , uống môi em ngọt …” . Đã có những lúc chúng ta ,lặng người cầm Sự vụ lệnh để nhận 1 nhiệm sở trên 1 thành phố nơi cao chỉ mơ hồ nghe nói đến, bên tai như nghe văng vẳng : ” Anh sẽ ra đi về miền mênh mông , cơn gió Cao nguyên, nhiều đêm lạnh lùng …”. Chúng ta đã từng, tay ôm súng bước quân hành mà trong lòng còn thổn thức vương vấn cuộc đời học sinh sinh viên, miệng hát bài hát Xuất Quân của ai nhỉ? Thời gian tù ngục bởi CS , nhạc PD cũng đã được cất lên lén lút bằng những giọng hát chỉ được nuôi dưỡng bằng củ sắn và bo bo. Khi ra đi vượt biển trên chiếc tầu nhỏ, lúc phải tăng tốc độ tàu để vượt khỏi cơn bão đang đuổi tới sau lưng, mọi người dưới khoang đang bình yên say ngủ , làm sao quên được bài hát với người bạn thân ” Thuyền ơi, viễn xứ xa xưa. Một lần đi dạt bến lau thưa … ” . Và bây giờ, đã về hưu, với những cái chết của bạn bè đã hiện diện , với cái chết của mình đang rình chờ trước mặt, mấy ai nghe: “Lá vàng rơi ! Lá vàng rơi!Như chút hơi người giã ơn đời trên nẻo đường hấp hối …” mà không cảm thấy xót xa cho cuộc sống ngắn hạn?
Tôi đồng ý với giangkq@yahoo.com. Tôi nghĩ rằng PD đã đóng góp nhiều cho âm nhạc Việt Nam, điều mà không ai phủ nhận. Có vẻ như không còn ai viết “Tình Ca” với “Tôi yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời” hay hơn PD nữa.
Cộng sản cưỡng chiếm miền Nam và PD đã đóng góp tiếp tục cho âm nhạc hải ngoại với “Một ngày 54 cha bỏ quê..”. Rồi PD đã từ bỏ chính nghĩa cờ vàng, trở về Việt Nam. Chỉ mình ông biết được lý do chính xác. Mọi nhận định khác chỉ là suy đoán. Tất nhiên có người thông cảm những lý do của ông và có người không.
Phạm Duy không thể trở về lặng lẽ như Tạ Tỵ. Tác phẩm chống cộng của ông trải dài từ 1954 đến sau 1975 là bản án tử hình cho ông. PD còn muốn nhạc phẩm mình được vang lên trong nước, các con mình được tự do kinh doanh phòng trà sinh sống. Vì thế PD phải “uyển chuyển”.
Thật đáng tiếc.
Duy có một điều, một nhạc sĩ và tôi nhận ra rằng chưa bao giờ Phạm Duy viết một bản nhạc ca tụng cộng sản kể từ khi ông trở về năm 2005 cho đến khi ông lìa đời 2013. Lịch sử mai sau chép về âm nhạc PD sẽ toàn tình ca quê hương, tình ca đôi lứa, thiền ca, nhạc chiêu hồi, nhạc lưu vong và Hương Ca. Không hề vẩn đục bởi một chút nhạc đỏ nào.
Châu Đình An, một người từng là “con nuôi” của Phạm Duy đã viết, để coi như một nén hương cho ông nhưng cũng là một lời nhắn nhủ cho những kẻ khác: sự thỏa hiệp với vc luôn thua thiệt về mình. [5]
Và tôi, Hoàng Lan Chi, một người từng là bạn “vong niên” của PD, từng yêu tình ca quê hương của ông, từng ”tranh luận” với ông về đạo đức, về tục ca, về những tuyên bố “ngông nghênh”, viết bài này, với dẫn chứng là các e mails, cũng chỉ là một thương tiếc, ngậm ngùi cho một nhân tài đã chọn sai con đường. Bài học còn đó, những người khác có dẫm vào vết xe đổ đó hay không?
Duy Cường-Phạm Duy-Lưu Trọng Văn-Lan Chi - Sài Gòn 2003
Lan Chi-Duy Quang-Phạm Duy-Sài Gòn 2003
PhạmDuy-Nguyễn Văn Tý-Lan Chi - Nhà Lưu Trọng Văn 2003
Phạm Duy-Lan Chi -Duy Đức-Nhà PD 2004
Hoàng Lan Chi – 2013
Phạm Duy viết về Hoàng Lan Chi :
https://dl.dropbox.com/u/89792831/PhamDuy/4lanchi.html
[1] Lan Chi, tôi thì khác nhiều người, luôn luôn kính trọng sự đồng thanh tương ứng hay sự phản đối chê bai của mọi người. Dù trong những phản ứng đó (hình như) có bàn tay của Nhà Nước (hì hì hì). Nhưng không bao giờ tôi sợ mất khán giả hay thính giả khi (vào năm 70) tôi thấy nhu cầu phải viết ra một lọai nhạc phê bình xã hội như TỤC CA (chẳng hạn). Hay (cũng vào khỏang 72) khi tôi viết lọai ĐẠO CA vì thấy phải tạm gác lọai nhạc hiện thực để tìm về nhạc siêu linh. Hai lọai nhạc khác hẳn nhau trong một thời gian… Và hịện nay, có nhiều người hiểu được THIỀN CA của tôi đâu ! Nhất là những người tự cho mình là thiền sư. Tội nghiệp, sau 75 (theo Lan Chi) ông TCS không sọan nhạc nhiều như trước à ? Về phần tôi, xin cải chính ý kiến của Lan Chi, cho rằng PD không soạn nhạc nhiều… Thưa Cô Bé, chẳng lẽ tôi gửi danh sách bài bản cho cô xem, cứ tạm kê khai từng lọai thôi, thì tôi đã có tối thiểu khỏang 50 bài TỊ NẠN CA, 20 bài NGỤC CA, 6 bài HÒANG CẦM CA, 10 bài RONG CA, 21 bài trong BẦY CHIM BỎ XỨ, chưa kể những bài trong KIỀU 1 và KIỀU 2. Ngòai ra, tôi sọan lời Việt cho khỏang 100 bản nhạc ngọai quốc etc…Trong dĩ vãng, Nhà Nước đã thành công trong việc ngăn không cho cô bé và những người yêu nhạc ở trong nước biết về nhạc PD, nhưng với INTERNET, họ không hòan tòan thành công dù đã xây bức tường lửa. (Trích thư Phạm Duy ngày 3 tháng 11 năm 2003).
[2]
Vào lúc tôi sọan tục ca, tôi có ý nghĩ rằng tất cả những con dân đang làm một chuyện rất đáng xấu hổ : nhìn l… mẹ mình. Sách, báo, phim, ảnh ngọai quốc tràn vào sau khi cụ Diệm chết, thanh niên, trung niên, lão niên ùa chạy theo văn minh vật chất, người ta coi đạo đúc, luân lý như pha. (khôi hài nhất là những vị phi-đạo đức này phê bình nguời khác thiếu đạo đức !). Có thể tôi lầm khi tự phá mình (phá thần tượng) (1) để làm mười bài tục ca nhưng xin mọi người hiểu rõ lý do của bài hát NHÌN L… ! Cô Quỳnh Couteau đã chửi Bộ Kế Hoach, thế mà vẫn còn sợ nghe tiếng chửi rủa xã hội của người khác. Thương Sinh, Chu Tử cũng là những văn nhân giỏi lắm, nhưng một trong những lý do chửi bới của các vị đó cũng có thể vì họ muốn bán báo chạy hơn. Tôi làm tục ca, không thu vào cassette hay tape thương mại, không in ra bản nhạc, còn không muốn phổ biến nhiều. Je les avait chantées pour mon plaisir. Thế là khóai rồi !!! ( trích thư ngày 14 tháng 11, 2003)
[3]
Lan Chi, cám ơn Lan Chi đã gửi cho tôi khá nhiều tài liệu (từ nay, ta sẽ dùng chữ data, kẻo người ta lại kết án chúng mình là trao đổi tài liệu văn hóa – mà văn hóa đối với họ là rất quan trọng)…Nói chung thì phản ứng của tôi là qua những data này, tôi thấy những diễn đàn về âm nhạc trên NET cho ta thấy một số người yêu nhạc ở trong nước hay ở ngoài nước đều là những nhà đạo đức, những chính trị gia…Người yêu nhạc mặc áo ĐẠO ĐỨC (thực hay giả? je ne sais pas!) phê bình tôi làm tôi nhớ lại câu nói của người bỏ quên cây đàn, khi thấy có bó hoa trên cây đàn bỏ quên, thì ngay từ khi bước vào đời nhạc sĩ, đã băn khoăn tự hỏi : “người vô danh (1) tặng hoa này, yêu đàn hay yêu người đánh đàn”. Lấy ngay chuyện nghệ sĩ ngoan như bụt hay phóng túng như Epicure ra để bàn luận.
Tôi đã được nhiều người (Lan Chi khuyên bé Quỳnh Chi: nghe nhạc, đừng tìm hiểu cá nhân, hiểu theo nghĩa là chỉ nên “yêu đàn” mà thôi đấy nhé… ) cho rằng tôi có một đời sống rất là “phóng túng”, hiểu theo nghĩa “bê bối”. Lạy Chúa và Mô Phật, tôi thách đố ai dám tuyên bố tôi là kẻ nghiện rượu, nghiện thuốc lá, nghiện sì ke hay nghiện thuốc phiện (nguyên cái vụ này, tôi đã đạo đức hơn nhiều ông nghệ sĩ) … Còn nghiện đàn bà thì khỏi cần nói vì tôi đã nói rồi, nhưng tôi xin thưa rằng với những bạn muốn hiểu tôi rằng: tôi chưa hề phụ tình ai, tôi chưa hề có một bà nào hắt hủi rồi nguyền rủa tôi khi xa tôi… Everything is OK, xa nhau, rồi gặp lại nhau “bốn mắt đều có đuôi”…
Tôi xin nói ngay tôi rằng trong đời tôi, có ba điều tôi tôn thờ : nghệ thuật, vợ con và người tình, đời tôi phải vững như cái kiềng ba chân. Không vì nghệ thuật mà bỏ vơ con, bỏ người tình… không vì vợ con mà bỏ người tình và nghệ thuật… không vì người tình mà bỏ nghệ thuật và vơ con. Do đó có bao giờ vợ con tôi kết án tôi đâu? Tôi kính yêu một triệu lần vợ tôi (ngày bà còn sống và sau khi bà qua đời), khi các con kể lại rằng bà á thánh này đã có lần bảo các con: tao biết hết chuyện bố mày nhưng để cho bố mày có hứng làm nghệ thuật. Vả lại vì lối sống “phóng dật” (dùng danh từ phóng túng là sai) của tôi mà người ta cho rằng tôi nhiều “đào” lắm ! Sai, tôi chỉ vài ba người đàn bà “vô danh” (vì không nên nói tên ra) tuyệt vời đã tạo cho tôi cảm hứng để sọan nhạc. Người yêu nhạc khoác áo CHÍNH TRỊ để phê bình là người đã bị ảnh hưởng bởi một guồng máy tuyên truyền. Khi tôi rời kháng chiến vào thành thì có người bảo tôi là kẻ phản bội ! Ủa, tôi đâu có là đảng viên hay công chức của một chính quyền nào đâu mà bảo tôi phản lại Đảng hay phản lại Chính Quyền. Tôi là con chuồn chuồn, khi vui nó đậu khi buồn nó bay
Lan Chi đã đọc CHƯƠNG 33 – HK 2 thì đã biết lý do tôi bỏ kháng chiến về thành. Giản dị thôi ! Tôi không thể vì sự nghiệp, vì được cho vào Đảng, vì được đi Đông Âu… mà để cho vợ đang có mang có thể bị lẻ loi, bị nguy khổ ở chốn rừng thiêng nước độc, là “u tì quốc”. Tôi cũng mong Lan Chi không đặt nặng vấn đề này, không nên phổ biến Hồi Ký làm nhức nhối nhiều người (vì chót nói xấu tôi quá nhiều). Tôi vẫn chưa được bạch hóa hòan tòan cho nên nếu Lan Chi có ý kiến gì về HỒI KÝ thì chỉ nên gửi cho tôi coi mà thôi. Tôi chấp nhận tất cả sự phê phán của các độc giả. Nhưng có thể tôi sẽ không trả lời những gì người ta viết về tôi, về sự nghiệp của tôi. Bởi vì, cũng giản dị thôi, tôi đã về hưu rồi, đã treo đàn, gác bút, lột áo tuồng, chùi mặt, tắt đèn, rời sân khấu rồi…Nhưng tôi rất vui vì Lan Chi đã có một bài viết rất hay về một bài hát của tôi… nhất là vì Lan Chi khéo dạy Quỳnh Chi, kéo Quỳnh Chi trở về với những giá trị nghệ thuật đích thực. Hiện nay nghệ thuật ở VN (trong hay ngòai nứơc) đang lâm vào tình trạng suy thóai, ai là người thực sự yêu nước yêu dân, yêu tuổi trẻ thì cùng nhau đi tìm lối thóat ở những giá trị còn đang bị lấp liếm bởi lũ đạo đức giả, lũ chính trị gia lạc hậu. Nói với Quỳnh Chi cho tôi địa chỉ, tôi sẽ gửi tặng CD với đa số ca khúc nghe bằng MP3 qua đường Bưu Điện. (trích thư ngày 12 tháng 11 năm 2003.)
[4]
Lan Chi, vì Lan Chi hỏi và khi tôi gửi những sự kiện về Bông Giấy/LHMục cho Lan Chi, tôi chỉ muốn một mình Lan Chi hiểu về việc gắp lửa bỏ tay người, vu oan giá họa của LHM và việc chuyên môn hạ bệ những người nổi danh của BG. Rồi tùy Lan Chi muốn bạch hóa thi nhân danh cá nhân Lan Chi giải thích cho lớp trẻTôi không bao giờ có y định tự tôi cải chính hay đối chất hay đính chính. Để cho những người khác làm công việc đó, ví dụ lúc trước đã có Văn Thanh, Lại Mạnh Cường, Đòan Xuân Kiên, Luật su Hà (Canada)…Và bây giờ là Lan Chi. Nếu thấy không tiện thì xin Lan Chi đóng hồ sơ lại, không cần điểm mặt chỉ tên chúng nó làm gì lại gây nên những polemique mà tôi không thich. Nếu quả rằng có những thanh thiếu niên tin vào những lờ i “gió tanh mưa máu” đó…. thi tôi cần gì những thanh thiếu niên đó hát nhạc toi, biết nhạc tôi, học hỏi về tôi. Xin nhớ, tôi đã nói câu này rất nhiều lần : vui một mình tôi di. Có thể có vài ba bạn đồng hành, không cần phải là đại chúng hay tiểu chúng. Tóm tắt nếu Lan Chi thấy chưa tiện tự mình bạch hóa những chuyện vu cáo hay bôi nhọ thì bỏ qua. Đối với tôi không sao đâu. Năm mươi năm qua người ta đá tôi rất nhiều mà tôi chưa chết thì bây giờ quá muộn để triệt hạ tôi. Thân ái, PD (trích thư ngày 22 tháng 11, 2003)
Lan Chi, tôi đã gửi cho Lan Chi đầy đủ tập HỒI KÝ 3. Tôi đang làm công việc editing HỒI KÝ 4. Rồi sẽ gửi cho Lan Chi sau. Trong e-mail vừa rồi, Lan Chi nói rằng đã đọc được những controversy trong mục Forum (website THƯ VIỆN) và Lan Chi hơi thắc mắc rằng tại sao tôi không bạch hóa những chuyện “gắp lửa bỏ tay người” của LHMục và chuyện “phỉ báng” của Bông Giấy. Trước hết, qua một số e-mail mà tôi gửi cho Lan Chi để phần nào biện luận về “những điều ong tiếng ve”, tôi quên là chưa tặng Lan Chi một bài hát soạn ra từ rất, rất lâu, trong đó tôi nói lên lối say mê của mình, (nói thật, nói thẳng, nói to, nói nhiều về cuộc đời… nhưng không nói xấu ai, thù ai hay giết hại ai…) có thể không giống lối sống của người khác — là kẻ có quyền, là ai thì LC biết rồi — cứ muốn tôi phải là con cừu hay con vẹt… và điệp khúc: nếu người khác thương tôi thì cứ để tôi sống say mê, không thương thì xin giết tôi đi! Giết PD thì dùng ngay LHMuc, Bgiấy để bôi nhọ PD. Tôi nghĩ: chỉ có những kẻ ngây thơ hay ngu si thì mới tin lời LHM hay BG. Muốn bạch hóa, chỉ cần một câu hỏi : PD “tuyên bố” câu đó ở đâu, có thu thanh được tiếng nói của ông ta về chuyện đó không? Có đọc được những lời “tuyên bố” đó đăng ở sách nào, báo nào không? Cuối cùng, tôi xin hỏi câu này: Lan Chi đã đọc đầy đủ cả BA cuốn HỒI KÝ của tôi, có đọan nào thấy tôi nói tới chuyện sáng tác trong WC không? Có những đọan nào tôi tỏ vẻ tự kiêu, tự mãn không? Về chuyện kiêu ngạo khiến “Lan Chi phải van chú đừng phát biểu kiêu ngạo… thì Lan Chi có thể tin được rằng, tôi không dại gì mà phát biểu trên sân khấu (hay trước đám đông) nhất là “kỳ ở Úc vừa qua rằng nhạc PD là nhất”. Tôi điên mà phát biểu như vậy à ? Kết luận, nếu Lan Chi gan to bằng trời thì bạch hóa dùm tôi. Nếu thấy chẳng cần parce que…, thì bỏ đi Tám, sức mấy mà buồn. (trích thư ngày 21, tháng 11, 2003.)
Tài liệu “Gió Tanh Mưa Máu”, Phạm Duy gửi cho Lan Chi:
https://dl.dropbox.com/u/89792831/Ph…anhmuamau.html
[5] Bài viết của Châu Đình An: Phạm Duy: Còn gì đâu trong cuộc được thua
http://www.tvvn.org/forum/entry.php/2887-Ph%E1%BA%A1m-Duy-Trong-M%E1%BA%AFt-T%C3%B4i
Nhạc sỹ Phạm Duy được an táng tại nghĩa trang Công viên Bình Dương trong ngày hôm qua.
Nhà thơ Lưu Trọng Văn, con bạn thân Lưu Trọng Lư của Phạm Duy nói với BBC rằng điều quan trọng là công chúng đã đến tiễn đưa nhạc sỹ và làm thành dàn đồng ca hát vang các bài Tình ca, Việt Nam Việt Nam hay Những gì sẽ đem theo vào cõi chết.
Ông nói hội này đã ứng xử khác nếu có lương tâm và sự công bằng nhưng nói thêm “lương tâm còn xa xỉ đối với không ít trí thức”.
Con trai nhà thơ Lưu Trọng Lư nói Tiến sỹ sử học Nguyễn Nhã nói tại tang lễ rằng ‘Âm nhạc của Phạm Duy còn, tiếng Việt còn thì Tổ quốc còn’ mượn ý của Phạm Quỳnh ‘Truyện Kiều còn, tiếng Việt còn thì nước Việt còn’.
Trong phần cuối phỏng vấn, nhà thơ Lưu Trọng Văn đọc bài thơ ‘Về thôi’ mà ông viết tặng Phạm Duy hồi năm 1994.
Hiện cũng có tin mà BBC chưa thể kiểm chứng nói rằng có bài hát của Phạm Duy đã bị kiểm duyệt khi cho phát hành trong đó có bài Những gì sẽ đem vào cõi chết.
Nhạc sỹ Tô Hải
-PHẠM DUY, NGƯỜI NGHỆ SỸ SƯỚNG NHẤT TRÊN ĐỜI
“P.D người duy nhất yêu Tổ Quốc nhưng không yêu Bác, Đảng, vẫn tồn tại khi sống và chết thì vinh quang hơn bất cứ một văn nghệ sỹ nào dù đảng viên hay ngoài Đảng’”
Người nhạc sỹ có khối lượng tác phẩm đồ sộ và giá trị NHẤT Việt Nam đến ngàn đời còn lưu lại với sử xanh.
Người nhạc sỹ khi sống thì được cả nước, bất kể chính kiến, trẻ già, địa phương …đều đón nhận nhiều tác phẩm và hát nó như hát những điệu dân ca, hò, lý của cha ông xưa để lại.
Người nhạc sỹ đã làm bản thân tôi, từ một anh lính làm nhạc “tếu” (để vui đùa giữa núi rừng hoang vu) cho “qua ngày đoạn tháng” bằng những giai điệu, tiết tấu, nhịp điệu, phong cách biểu diễn cóp nhặt từ Bing Crosby, Bop Hope… bỗng “tỉnh” ra sau một đêm tọa đàm văn nghệ ở Hiệu Bộ Trường Lục Quân Trần Quốc Tuấn 2 (Hà Cháy, Thanh Chương, Nghệ An) là nhạc Việt không phải là những thứ “Swing, Blues, Samba, Rumba, Cha-cha-cha ghép lời Việt”… Và từ đó tôi đã cố gắng để tìm đến những giai điệu, điệu thức, hòa thanh và ngôn ngữ âm nhạc không theo kiểu tiếp nối T, S, D, T chẳng chạy đi đâu thoát như trước nữa…Và tôi đã trở thành một “người làm nhạc cho lính”. Chỉ có cái khác, khác căn bản là lũ chúng tôi trở thành “nhạc sỹ…cách mạng”. Còn anh thì…Không!
Những năm sau Đại Hội Văn Nghệ Lần 1 ở Việt Bắc ấy thì:
-Hàng loạt những tên tuổi lớn của giới văn nghệ Việt đã trở thành những người “chiến sỹ trên mặt trận văn hóa của …Đảng”. Một số, trong đó có tôi, được Đảng mở cửa kết nạp “đại trà” vào Đảng ….và ăn lương chính thức của Đảng-Nhà Nước để “Làm văn-thơ-nhạc-họa công nông -binh“ đầy “chất thép”, đầy chất tuyên truyền như lời chỉ đạo của ông Trường Chinh.
Cả một thời đại văn nghệ huy hoàng hiếm có của một đất nước mà chỉ trong có 15 năm (từ 1930-1945) với những tên tuổi như Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng,… toàn thể nhóm Tự Lực Văn Đoàn và biết bao tên tuổi khác như Xuân Diệu, Huy Cận, Thế Lữ, Đoàn Phú Tứ, Vi Huyền Đắc,…và nhiều nhiều văn nghệ sỹ thật sự tài giỏi chẳng thua bất cứ nước nào, thế mà đành bị chôn vùi không thương tiếc cùng tác phẩm vì nó không “công lông”, hoặc…sặc mùi tiểu tư sản, thậm chí…tư sản phản động!
Và chính lúc người ta đang phởn chí tiến vào tổng phản công, thậm chí cả sau khi “thắng trận Điện Biên chấn động địa cầu” rồi, cùng với nạn nhân cái gọi là Cải Cách Ruộng Đất, hàng loạt văn nghệ sỹ vẫn tiếp tục …RA ĐI!
Phạm Duy, thông minh hơn người, giỏi giang hơn người và nhất là THẤY ĐƯỢC CON ĐƯỜNG ĐAU KHỔ MÀ HÀNG NGÀN VĂN NGHỆ SỸ SẼ PHẢI “LỘT XÁC” ĐỂ RỒI… ĐI VÀO QUÊN LÃNG BẰNG CÁCH NHẬN RA RẤT SỚM HAI CHỮ “PHẢN BỘI” BẰNG CÁCH TỰ MÌNH QUYẾT ĐỊNH LẤY SỐ PHẬN VÀ SỰ NGHIỆP CỦA MÌNH: CHỈ CÓ TRUNG THÀNH VỚI NGHỆ THUẬT VỚI CÁI ĐẸP MÀ THÔI!
Và ông đã can đảm:
-Tù chối mọi miếng mồi (vào Đảng, Huân Chương, đi học Liên Xô…) để được là chính mình, được tự do làm văn nghệ đích thực. Câu chuyện về Phạm Duy từ chối lời đề nghị của anh Nguyễn Xuân Khoát là có thật đã được truyền miệng trong giới văn nghệ những năm 52-53 và sau này chính tôi đã nghe anh Khoát kể “tội” cho tôi nghe, khi đề nghị tôi hãy viết một bài “đánh” Phạm Duy …sau khi nghe Phạm Duy nói đến bọn “cú, diều, quạ, ác….” trên BBC!
-Chọn một nơi nào ông tự thấy: Có điều kiện để ông được làm nghề tử tế như ông muốn!
Và ông đã bye! bye! cái chính quyền và cái Đảng mà ông thấy trước sẽ giết chết cả nghề nghiệp lẫn cuộc sống vật chất của gia đình mình…Nói trắng ra là ông không phải là sợ gian khổ, sợ chết mà từ bỏ cái chính quyền, cái Đảng mà ông đã tiên đoán nó sẽ giết chết ông cũng như sự nghiệp của ông.
VÀ ÔNG ĐÃ RA ĐI ĐỂ ĐƯỢC TỰ DO, ĐƯỢC SÁNG TÁC THEO TIẾNG ĐẬP CỦA TRÁI TIM VÀ NHẬN THỨC CỦA CÁI ĐẦU (Điều này tôi đã nhắc nhiều trong cuốn Hồi Ký của tôi và đã phát biểu rải rác trên các trang Blog)
Và quả là như thế, không có những năm thử sức, thử tài, thử ghét, thử yêu nghĩa là dằn vặt đủ đường, liệu ông có thể nào có một gia tài sáng tác đồ sộ như hôm nay mà kẻ căm ghét ông đến mấy cũng không thể nào phủ nhận!
Riêng tôi, khi “nhận nhiệm vụ” viết bài “ném đá” ông, tôi cũng chỉ dùng cái tít “NÓI CHUYỆN VỚI MỘT NGƯỜI CÓ TÀI’ và….đọc lại thì mới thấy “Tất cả những gì tôi viết té ra, đều … ngợi ca ông trừ một vấn đề mà tôi, theo tài liệu của Lưu Trọng Văn, thì tôi không tán thành. Đó là thay đổi lời ca của những bài hát ông viết sau chuyến đi bộ, nhịn đói, leo U Bò, Ba Rền vô chiến Trường Bình Trị Thiên để viết nên những bài “dân ca mới” một thời đã ăn sâu vào tâm khảm của người dân bình thường miền Bắc,…(xin đọc trong “Hồi Ký…”)
Ngoài ra câu nói về “đàn chim xa xứ” còn lại chỉ là “cú, diều, quạ, ác..” thì tôi cũng phải “đỡ” cho ông bằng câu “Có lẽ ông bị Đỗ Văn (BBC) đổ cho quá nhiều Whisky ecossais nên nói…nhầm!…
Và khi được nghe ông trả lời là “Ông không biết uống rượu bao giờ” , những điều ông nói ra đều trong lúc rất “tỉnh”….thì tôi càng khoái vì rõ ràng ở nước ta, bọn mà tôi gọi là “quan văn nghệ” còn xấu hơn cả cú diều quạ ác !
Cho đến những ngày ông về nước, tôi được biết (qua một người bạn của cả ông lẫn tôi) rằng:
Ông rất muốn gặp tôi, thì tôi đã trở thành một người bị phân biệt đối xử như thế nào sau khi đọc cuốn “Hồi Ký” của tôi, nhưng… vì lo cho tôi bị “mác kê” và ông cũng sẽ có thể bị “làm khó”..nên tốt nhất là chưa nên gặp nhau vì cả hai đều không có lợi …Thế rồi, tôi thì bị bệnh không di chuyển được, còn ông thì….đang thụ hưởng cái quyền TỰ DO độc nhất vô nhị của mình một cách hợp pháp, vi vu khắp “đất nước vẫn có Đảng lãnh đạo” mà không bị ai ngáng cẳng: Được viết những gì mà ông thích viết và được công chúng sẵn sàng bỏ ra tiền triệu để nghe ông tâm sự với họ bằng những ca khúc cũ, mà mới chẳng cần ai chỉ đạo cả!
Lúc này, càng nghĩ đến thân phận những kẻ ghen ghét với hạnh phúc hiếm có của người nghệ sỹ Việt như Phạm Duy, mà lớn tiếng lãnh đạo ”tư tưởng” quần chúng bằng những bài viết cố tình “dìm bớt” uy tín của ông thì đúng là chúng….vừa mù vừa “hãnh tiến cộng sản…vờ” một cách trơ trẽn vì: Cứ cho chúng tổ chức những đêm “Như có Bác Hồ….”, “Đảng đã cho ta một mùa xuân”, ”Đảng đã cho tôi sáng mắt sáng lòng” kể cả “Người về đem tới ngày vui’… đi chăng nữa, và không thu tiền vé vào cửa nữa đi xem nào! Xem xem có ai thèm đến nghe không?
Tất cả nền “âm nhạc Việt Nam” sẽ là con số 0 to tướng sau hơn 60 năm âm nhạc biến thành những khẩu hiệu, đường lối chính sách có…lồng nhạc!
May mà âm nhạc Việt còn có mấy người Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, Văn Cao mà Phạm Duy theo tôi là người có công sức tức thành tích lớn nhất đã tiếp nối phần nào cho cái thời gian mà 15 NĂM HOÀNG KIM NHẤT CỦA LỊCH SỬ VĂN NGHỆ DÂN TỘC ĐÃ BỊ NHỮNG NGƯỜI Mác-Lê-Mao chôn vùi không thương tiếc,
Cứ thử đặt vấn đề: Nếu Phạm Duy lại là đảng viên từ những năm 50, Phạm Duy là chủ tịch Hội Nhạc Sỹ VN, là tốt nghiệp nhạc viện Tchaikovsky về nước với một số Symphonie, Concerto, Sonate…đi! Liệu đó sẽ là điều may mắn cho lịch sử âm nhạc Việt hay là thiệt thòi lớn cho dân tộc?
Tôi có thể nói thẳng: Tôi giơ cả hai tay tán thành cho quyết định của P. D: vứt bỏ hết mọi vinh quang giả tạo để đi tìm TỰ DO CHO SÁNG TẠO!
Phạm Duy đã làm đúng và hôm nay, trở về nằm vĩnh viễn trong lòng mẹ Tổ Quốc, ông càng chứng tỏ cho mọi người yêu mến ông càng thấy rõ hơn: Những gì ông đã để lại cho đời là kết quả của sự SỐNG KHÔNG LỆ THUỘC vào bất cứ chế độ nào, chủ nghĩa nào mà chỉ sống vì cái Đẹp muôn đời bất diệt! ĐÓ MỚI LÀ CHÂN LÝ, LÀ LẼ SỐNG CỦA MỘT NGƯỜI VĂN NGHỆ SỸ ĐÍCH THỰC!
Tôi đang cân nhắc: Có nên thuê taxi, CHỐNG GẬY đến viếng ông hay không? Liệu có xì-căng-đan gì xảy ra không? Liệu có gây khó khăn cho cách đối xử của gia đình ông đối với tôi trong lúc không một cơ quan truyền thông nào của Đảng-Nhà Nước này đang không ngớt lời khen ngợi ông đủ kiểu nặng nhẹ?.
Còn tôi, người ta đã đối xử với tôi như thế nào sau khi ra đời cuốn ”Hồi Ký” ở bên Mỹ, ông đã biết…
Phức tạp quá thì tôi sẽ nhờ một người nào đó viết dùm tôi vào sổ tang như những lời xin lỗi muộn màng sau đây:
ÔNG LÀ MỘT NGHỆ SỸ TỰ DO DUY NHẤT ĐƯỢC THEO HOẶC KHÔNG THEO AI, MÀ VẪN KHÔNG AI DÁM ĐỤNG TỚI MÌNH. ÔNG ĐƯỢC SỐNG MÃI TRONG TÌNH YÊU CỦA NHÂN DÂN VÌ ÔNG ĐÃ BIẾT LẤY NGHỆ THUẬT LÀM LẼ SỐNG, LÀ MỤC ĐÍCH TỐI THƯỢNG CỦA CUỘC ĐỜI, VÌ ÔNG CHỈ CÓ BIẾT NGHE SỰ LÃNH ĐẠO CỦA TRÁI TIM YÊU NỒNG CHÁY MẸ TỔ QUỐC TỪ NAY SẼ ÔM ÔNG TRÌU MẾN MÃI MÃI TRONG LÒNG!
Đúng là: ÔNG CÓ QUYỀN KHÔNG THEO MỘT LÁ CỜ NÀO NGOÀI LÁ CỜ CHÂN, THIỆN MỸ Vì thế gọi ông là “trở cờ” thì ông đâu có theo cờ hay cầm cờ nào đâu mà “trở” với “không trở”.
Còn “Chống” ? thì ông “chẳng có theo ai để chống ai” ngoài theo…chính mình! Và khi ông trả lời tôi (qua người bạn) là “Tớ chỉ có chống gậy thôi!” thì quả là ông đã nói đùa rất…thật!
Một lần nữa, trước hương hồn ông, tôi xin tuyên bố: ”Phạm Duy, dù nay đã không còn có thể tự do ra đi, ở lại, giã từ… bất cứ nơi nào, bất cứ ai…theo tiếng gọi của trái tim ông được nữa, nhưng gia tài âm nhạc ông để lại cho Mẹ Tổ Quốc Việt Nam thì…vô địch và sẽ sống mãi với nhân dân đến muôn đời!
KHÔNG AI TRONG GIỚI VĂN NGHỆ SỸ VIỆT NAM SUNG SƯỚNG BẰNG ÔNG ĐÂU! ÔNG PHẠM DUY ƠI!
– Phạm Thiên Thư nhớ Phạm Duy (TP). – Nhạc sĩ PHẠM DUY xuôi tay cùng đất mẹ bao dung (Lê Thiếu Nhơn). –Cuộc gặp ‘định mệnh’ với Phạm Duy (BBC). – Nhạc sĩ Phạm Tuyên nói về Phạm Duy (BBC). – Nhạc sĩ Phạm Tuyên tri ân Phạm Duy (BBC). – GS Trần Quang Hải: “Nhạc Phạm Duy gắn liền với lịch sử Việt Nam”(RFI). – Nguyễn Thụy Kha: Nhớ những kỷ niệm với Phạm Duy (TTXVN). – Nguyễn Thụy Kha: THƠ TẶNG PHẠM DUY (Nguyễn Trọng Tạo). – Người thân ngậm ngùi bên linh cữu nhạc sỹ Phạm Duy (Zing/ GDVN). – – Nguyễn Ngọc Giao: Vì sao tôi đã mong Phạm Duy sống lâu (Diễn Đàn). – Mời xem lại: Phạm Duy Và Vết Thương Di Tản (DĐTK). – PHẠM DUY, THÔI THẾ CŨNG XONG (HNPĐ).
Phạm Duy, Thôi thế cũng xọng
Ngày ông trở về Việt Nam, nhiều người đã lý giải nguyên do một cách khác nhau, người ta cho vì bài thơ Về đi thôi của Lưu trọng Văn, con của nhà Lưu trọng Lư : về thôi, về thôi, làm gì có trăm năm mà đợi làm gì có kiếp sau mà chờ, người thì bảo do Chế lan Viên chiêu dụ, người dễ dãi thì bảo về để kiếm tiền, người thì bảo về để kiếm vợ(do cái tính lăng nhăng của ông), nhưng theo tôi, nguyên do thúc đẩy ông trở về VN là bởi sự ẩn ức, khi Cộng sản dần dần cho hát lại nhạc của nhiều người sáng tác ở miền Nam trước 1975, ngay cả người có nhạc ca tụng người lính của Quân lực VNCH như Trần thiện Thanh thì nhạc của Phạm Duy vẫn tuyệt đối cấm, không một bài nào được trình diễn dù là những bản nhạc ca tụng thời ông tham gia kháng chiến, sự mong muốn trở về càng mãnh liệt hơn khi ông nhận được cuốn băng, cuốn băng chỉ là một cuộc phỏng vấn một lão bà có con được gọi là liệt sĩ vì đã hy sinh trong cuộc chiến, khi người phỏng vấn hỏi cụ già này muốn nói gì nữa không thì bất chợt bà cất tiếng hát: ai có nghe tiếng hát hành quân xa, mà không nhớ thương người mẹ già…đây là bài hát Nhớ người ra đi, Phạm Duy làm trong thời còn tham gia kháng chiến. Khi nghe được cuốn băng này, PD đã thốt lên: bao nhiêu năm rồi, họ còn nhớ tôi như vậy sao?!
Như trên tôi nói rằng ông bị ần ức vì một gia tài nhạc đồ sộ như thế, những bài hát hay như thế mà lại chỉ được hát ở hải ngoại có vài triệu người, trong khi khối hơn 80 triệu thì hoàn toàn không được cất lời ca cùng ông, và 30 năm đã qua, những người ở VN thuôc lứa tuổi 30, 40 hầu như không biết, không nghe gì về Phạm Duy và ông đã bị chúng hạ gục. Nhưng một người đã thành danh như vậy, đến cuối đời rồi, cần gì phải bon chen, ông là sao Bắc Đẩu ai cũng biết, Bắc Đẩu thì luôn phải rực sáng chứ không thể biến mình thành lu mờ vì cái danh mà mình đã có.
Bây giờ ta xét tới tại sao VC cho Phạm Duy trờ về, người mà đã bỏ chúng ra đi, nhưng từ khi về thành cho tới 1975, ông không đá động gì tới họ, ông miệt mài sáng tác nhạc, quãng thời gian ông theo kháng chiến coi như một đoạn đời đã xong, một giòng nhạc đã sang trang.
Thế nhưng 1954 ông đã không nói gì về hơn một triệu người di cư lánh nạn CS, không nói gì về cuộc chém giết khốc liệt miền Bắc đem vào miền Nam, trừ bản nhạc độc nhất nói về Phạm phú Quốc thì 1975, sau khi phải bỏ chạy một lần nữa, ông đùng đùng thóa mạ bọn chúng, đây là những bản nhạc ông sáng tác sau khi qua được Mỹ:
Một ngày năm bốn cha lìa quê hương
lánh Bắc, vô Nam, cha muốn xa bạo quyền
……………………………………………………….
Một ngày bẩy lăm đứng ở cuối đường
loài quỷ dữ xua con ra đại dương
……………………………………………………….
Ở bên nhà em không còn đứng đợi chờ anh
Ở bên này anh căm thù lũ Cộng tàn hung
Ông cũng đã phổ nhạc một bài thơ có lời như sau:
Từ vượn lên người mất mấy triệu năm
Từ người xuống vượn mất bao nhiêu năm?
xin mời thế giới tới thăm
những trại tập trung núi rừng sâu thẳm
tù nhân ở truồng từng bầy đứng tắm
rệp muỗi ăn nằm hôi hám tối tăm
khoai sắn tranh dành, cúm, bắn, chém, băm
đánh đập tha hồ, chết quăng chuột gặm
Loài vượn này không nhanh mà chậm
khác vượn thời tiền sử xa xăm
chúng đói, chúng gầy như những cái tăm
và làm ra của cải quanh năm
xin mời thế giới tới thăm.
Với những bài nhạc như thế, chửi chúng như thế, sao VC vẫn cho ông ta về, và ông ta can đảm dám xin về, đáng lý sự căm thù càng phải chồng chất thêm chứ, suy ra, cả Nguyễn cao kỳ, Phạm Duy đều là công cụ cho chúng lợi dụng tuyên truyền, một mặt chúng được tiếng là xóa bỏ hận thù cho thế giới nhìn thấy, một mặt, chúng đánh phá Cộng Đồng Hải Ngoại, chia rẽ các tổ chức chống Cộng để các đoàn thể nghi kỵ lẫn nhau.
Nào phải chúng ưa gì Nguyễn cao Kỳ hay Phạm Duy, chẳng qua chúng ráng ngậm bồ hòn làm ngọt để đạt được mục đích nói trên. Kỳ hay PD có về thì có làm gì lợi cho bọn chúng đâu, hay chế độ đó đã qua thời kỳ quá độ để đi lên Chủ nghĩa bóc lột, qua thời kỳ chúng cần hồng hơn chuyên, cả cái đảng đó giờ chỉ nghĩ đến là chuyện vơ vét tiền cho chặt túi.
Có điều với một người sống nhiều như PD, ông ta phải có những nhận thức bắt buộc, thí dụ những bản nhạc ông làm có phải là do sống trong chế độ Tự Do ông mới có cơ hội để sáng tác, hẳn ông cũng biết những người bạn cùng thời với ông như Văn Cao, Đoàn Chuẩn Từ Linh… họ đã không thể còn làm được gì khi mà các tác phẩm đều bị chỉ đạo, phải có tính Đảng, tính Dân tộc.
Bây giờ, chúng ta nghe những lời trần tình của Phạm Duy nói lý do sự trở về của ông:
…. Sau 30 năm ở miền Bắc nước Việt, khi đất nước bị chia đôi, tôi phải di cư vào Nam; sau 24 năm ở Sài Gòn, khi quê hương đã thống nhất, tình hình còn căng thẳng, tôi phải qua sống tại Mỹ trong 30 năm, khi tôi đã 80 tuổi, tình hình trong nước đã ổn định, tôi muốn được trở về quê hương, sống nốt quãng đời còn lại.
…..với ý nghĩ chim bay về tổ, lá rụng về cội, cái khát khao – hay khắc khoải- cuối cùng của tôi là được trở về sống chết ở quê mình…
Tôi trở về vì tôi yêu nước…( không hiểu ông có biết câu: yêu nước là yêu XHCN không nhỉ ?! )
Nếu quả thực chỉ thuần túy là ao ước của chiếc lá muốn rụng về cội thì cũng được đi, cũng là những ao ước của nhiều người năm xưa, bỏ nước ra đi ở khoảng tuổi 30, nhưng trở về là khi không còn chế độ CS ở đó.
Tuy vậy, sự trở về cũng chẳng suông sẻ gì, một bài báo đăng trên tờ Đầu Tư, người viết tên Nguyễn Lưu đã viết như sau:
Dân tộc VN có tình lý: đánh kẻ chạy đi, không đánh kẻ chạy lại. Tuy nhiên ” không đánh kẻ chạy lại” cần được hiểu thêm rằng : kẻ chạy lại là ai, và ” không đánh ” có nhất thiết đống nghĩa với việc xem người đó là thần tượng, là nhân vật tiêu biểu để đón rước trọng thể? Tôi muốn nói tới trường hợp của nhạc sĩ Phạm Duy, người mới được xưng tụng sau đêm nhạc Ngày Trở Về.
Một người nữa là nhà văn Chu Lai đã viết trong Tạp chí Thế Giới:
Một người từng bỏ kháng chiến theo Thực dân Pháp, khi Pháp rút lại theo Ngô Đình Diệm và khi Ngụy quyền sụp đổ lại chạy qua Mỹ. Và tại đó đã viết hàng loạt bài kêu gọi chống Cộng, với giọng điệu sặc mùi hiếu chiến, nay thấy VN vươn lên mạnh mẽ(!), lại xin trở về! hà cớ gì phải tung hô, xưng tụng đến thế?
Hai bài viết này không phải là tự phát, bắt nguồn từ sự ganh tức, các bài viết trên các tờ báo của CS phải có sự chỉ thị và được kiểm duyệt. Với sự còn mang đầy căm tức như vậy, liệu những điều họ hô hào ” xóa bỏ hận thù ” hay ” khép lại dĩ vãng ” ta có tin được không? Thật ra nhưng lời hô hoán trên cộng với nghị quyết 36 chỉ là những mồi chài để người Việt Hải ngoại đem tiền về đầu tư. ” Các anh thấy nhé, Phó Tổng Thống của các anh là Nguyễn cao Kỳ, nhạc sĩ PD còn thong thả trở về thì các anh có gì phải lo ngại “. Phải, đừng có lo ngại gì hết, cứ mang tiền về, gây dựng được cơ ngơi xong, chỉ việc chụp cái mũ trốn thuế, thế là các anh bỏ của chạy lấy người, ta chỉ việc nhẹ nhàng tiếp thu thôi.
Một người nữa là Việt Quang viết có hơi buồn cười: “giá ông ấy ( PD ) đừng bỏ kháng chiến về thành thì giờ này biết đâu ông chẳng là Bộ Trưởng Văn Hóa “. Giả như PD còn ở lại đó thì thật là một mất mát to lớn cho Việt Nam, làm sao có được những bài hát rung động lòng người trong những ngày ông sống ở miền Nam, ở lại, chắc ông sẽ là một Tố Hữu trong âm nhạc, cùng lắm có được vài bản nhạc đại loại như ” Cô gái vót chông ” hay ” Tiếng đàn Ta Lư “, ở lại, với khả năng phổ thơ tuyệt vời, ta sẽ khốn khổ nghe những bài hát như :” yêu biết mấy khi nghe con tập nói, tiếng đầu lòng con gọi Sít ta Lin “… Để mong được sự chiếu cố, mong lấy lòng nhà nước CS, Phạm Duy đã trơ tráo nói:” bọn ở Hải ngoại bảo tôi là người chống Cộng? chống gì, tôi chỉ có chống gậy thì có”, hình như ông ta không cho là mình đã làm những bài nhạc tôi dẫn chứng ở trên, hoặc ông ta có thể nói với bọn VC là những bài nhạc đó là của một PD thời kỳ sai đường lạc lối, lúc ” chưa đủ chín chắn”, để chúng tin ông hơn, ông ta đã thốt lên những lời như thế này:” Ba mươi năm (1975 – 2005), một đêm dài, tỉnh dậy thấy mặt trời, tôi đã quên tất cả,” quên gì, lạ thật, quên bao nhiêu năm tháng êm ấm ở miền Nam, nơi nuôi dưỡng ông để viết nhạc? quên cả những lời chửi bới bọn chúng hay sao! với một người dễ quên tất cả như vậy, có đáng tin không? biết đâu, một ngày nào đó, sau vài năm sống ở VN, ta lại nghe ông ta thốt lên: ” mấy năm, một đêm dài, tỉnh dậy thấy mặt trời, nhưng mặt trời u ám quá, tôi lại quên tất cả”. Ta có mở rộng vòng tay ra nữa không, có thể nhưng ngán ngẫm quá. Như vậy suy ra, Trịnh công Sơn, Văn Cao… hóa ra lại là những người có tư cách hơn Phạm Duy nhiều, họ đã chọn một lý tưởng cho họ, nhưng khi biết là điều họ chọn đã không đúng, họ cam chịu, không trâng tráo lật lọng, không thò lò muôn mặt. Để được VC cho về mạnh mẽ hơn, PD đã lải nhải:” bọn họ bảo là tôi ở phía họ, nay sao lại bỏ đi, tôi ở phía họ bao giờ?”, với tư cách con người như vậy, ta cũng chẳng nên buồn, khi ông ta cầm cái hộ khẩu tên ông ta, chụp hình cười toe toét như có ý nói rằng ta đã tìm được chân lý, được nhà nước chính thức chấp nhận cho ta trở về rồi đấy, ôi mừng lắm thay.
Không những tráo trở mà còn ươn hèn, ông ta đã cúi đầu nghe những lời khuyên bảo như một người Công giáo thành khẩn lắng nghe sự khuyên bảo của ông Cha khi vừa xưng tội xong, ông vâng dạ với những người mà năm xưa khi ông theo kháng chiến, những người này chưa ra đời, những kẻ trong ban Văn hóa Thành phố chỉ bằng một phần ba tuổi đời của ông, cũng may, những người này không biết nhiều về ông, còn lớp cùng tuổi như ông, lớp người căm thù ông thì nay đã chết cả rồi, nếu không, chưa chắc ông đã được về. Ông ta không có được một chút đởm lược như Hoàng Cầm :” tôi bỏ đảng, họ không cho, bắt tôi phải làm đơn xin, tôi không xin, muốn bỏ là bỏ “
Tôi có coi cuốn DVD Ngày Trở Về của ông trình diễn tại Sài Gòn mà ông là người dẫn giải chương trình(MC), tôi thấy tội nghiệp cho ông khi cố kể lể những gì mình từng tham gia thời kháng chiến, nhất là những bản nhạc chẳng dính líu gì tới kháng chiến như bài Thuyền viễn xứ, bài hát được phổ từ thơ của Huyền Chi mà câu” sóng Đà Giang, thuyền qua xứ người”, ông bảo rằng thuyền đã lầm lỡ đi ra xứ người( Hải ngoại), giờ quay trở về, tội nghiệp thay, thời của nhà thơ Huyền Chi thuyền có đi xa lắm thì cũng chỉ là đi sang làng bên hay tỉnh bên, thế đã là viễn xứ rồi, làm gì mà thuyền có thể đi qua xứ người như Mỹ. Cũng vậy, bài Quê nghèo của ông, ông rên rỉ rằng lời bài hát đó thực ra nó như thế này:”… bao giờ anh lấy được đồn Tây, hỡi anh” mà từ trước ta chỉ biết lời hát đó như sau:” bao giờ cho lúa được mùa luôn, lúa ơi”, cho là lời hát nguyên thủy ông làm lúc theo kháng chiến thì nó là như vậy, nhưng tội nghiệp cho ông, cố gắng kể lể nhưng khi hát câu đó, Quang Linh vẫn hát: bao giờ cho lúa được mùa luôn, lúa ơi”. Có xấp mình xuống, đọc hàng ngàn kinh ăn năn tội, ông cũng không thể làm sạch mình được, không sạch với bọn chúng, còn thì dơ bẩn vô cùng với những người trước giờ đã ngưỡng mộ ông. Trước đây, tôi cứ nghĩ rồi ông sẽ đi vào văn học sử, nhưng nay, có điều cần suy nghĩ lại, lịch sử sẽ phán xét, có nhiều người ở đây vẫn còn ngưỡng mộ nhạc của ông, đúng ra ông xứng đáng có tên trong văn học sử, Hữu Loan chỉ có một bải thơ mà còn được người đời nói nhiều như vậy huống chi cả một gia tài nhạc đồ sộ của ông, nhưng nay, người ta có chút ngại ngần khi muốn nêu tên ông.
Chắc chắn cái chết của ông, nhà nước CSVN không nói gì nhiều, ai lại vinh danh kẻ phản bội mình, cho về nước đã là cố gắng lắm rồi, còn ca tụng ư, không bao giờ, có lẽ ông cũng sẽ chẳng được ai xưng tụng mình, cả phía bên này lẫn phía bên kia vì sự tráo trở của ông. Từ ngày ông về, không biết có sáng tác được bản nào hay ho không, tôi chỉ được nghe hai bài ông viết toàn là nói về tình dục, bài thứ nhất tên ” Thiên duyên tình mộng “, bài thứ nhì: Đêm hôm đó, cũng là nói về dục tính, thôi cũng được, còn hơn là ca tụng bác và đảng, có lẽ bọn chúng có căn dặn ông ta rồi, muốn làm nhạc gì thì làm nhưng có không được làm những bài nào ca tụng đảng, điều này nếu không dặn có thể PD sẽ làm, với bản chất con người như vậy thì bảo gì mà không được, nhưng chúng không cho ca ngợi vì thấy trơ trẽn quá, trước đây đã phản và chửi lại bọn chúng, giờ mà bốc thơm chẳng khác gì Judas ca ngợi Chúa.
Dù cay đắng cùng tận với Phạm Duy. tôi phải nhìn nhận ông là một thiên tài, cho nhiều năm sau này, chưa chắc đã có được một PD thứ hai, thôi thế cũng xong, nhưng tiếc quá, ông là cây cổ thụ mà tôi hằng ngưỡng phục, có thể về sau người ta vẫn hát nhạc của ông nhưng lời hát làm người ta bớt rung động đi nhiều, cũng tiếc quá, không biết ông có đọc cuốn:” Hồi ký của một thằng hèn” của Nhạc Sĩ Tô Hải không? nay ông chết rồi, giá ông sống thêm được ít nữa, biết đâu chúng ta lại chẳng có dịp đọc một cuốn Hồi ký nữa, đó là cuốn Hồi ký: Sự trở về của một thằng hèn. Duy Quang, con ông vừa mới chết, chết vì nghe theo ông về VN để lây bệnh viêm gan, một thứ bệnh rất phổ biến ở VN, nay tới ông, người ta bảo nghĩa tử là nghĩa tận, nhưng có những cái tận cần phải nói. Nghìn trùng xa cách, người đã đi rồi.
TRẦN NHƯ XUYÊN
—————
Tác giả gửi trực tiếp đến VAOL
-
-Tình ca – Phạm Duy
Tôi yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời, người ơi
Mẹ hiền ru những câu xa vời
À à ơi! Tiếng ru muôn đời
Tiếng nước tôi! Bốn ngàn năm ròng rã buồn vui
Khóc cười theo mệnh nước nổi trôi, nước ơi
Tiếng nước tôi! Tiếng mẹ sinh từ lúc nằm nôi
Thoắt nghìn năm thành tiếng lòng tôi, nước ơi
Tôi yêu tiếng ngang trời
Những câu hò giận hờn khôn nguôi
Nhớ nhung hoài mảnh tình xa xôi
Vững tin vào mộng đẹp ngày mai
Một yêu câu hát Truyện Kiều
Lẳng lơ như tiếng sáo diều làng ta
Và yêu cô gái bên nhà
Miệng xinh ăn nói mặn mà có duyên…
2
Tôi yêu đất nước tôi, nằm phơi phới bên bờ biển xanh
Ruộng đồng vun sóng ra Thái Bình
Nhìn trùng dương hát câu no lành
Đất nước tôi! Dẫy Trường Sơn ẩn bóng hoàng hôn
Đất miền Tây chờ sức người vươn, đất ơi
Đất nước tôi! Núi rừng cao miền Bắc lửa thiêng
Lúa miền Nam chờ gió mùa lên, lúa ơi.
Tôi yêu những sông trường
Biết ái tình ở dòng sông Hương
Sống no đầy là nhờ Cửu Long
Máu sông Hồng đỏ vì chờ mong
Người yêu thế giới mịt mùng
Cùng tôi xây đắp ruộng đồng Việt Nam
Làm sao chắp cánh chim ngàn
Nhìn Trung Nam Bắc kết hàng mến nhau
3
Tôi yêu bác nông phu, đội sương nắng bên bờ ruộng sâu
Vài ngàn năm đứng trên đất nghèo
Mình đồng da sắt không phai mầu
Tấm áo nâu! Những mẹ quê chỉ biết cần lao
Những trẻ quê bạn với đàn trâu, áo ơi
Tấm áo nâu! Rướn mình đi từ cõi rừng cao
Dắt dìu nhau vào đến Cà Mau, áo ơi
Tôi yêu biết bao người
Lý, Lê, Trần… và còn ai nữa
Những anh hùng của thời xa xưa
Những anh hùng của một ngày mai
Vì yêu, yêu nước, yêu nòi
Ngày Xuân tôi hát nên bài tình ca
Ruộng xanh tươi tốt quê nhà
Lòng tôi đã nở như là đóa hoa…
Ngày Xuân, Nghe Lại Ca Khúc “Xuân Hành” Của Phạm Duy (Nguyễn Xuân Nghĩa)
Sau khi hoàn tất bài này, Quỳnh Giao đã gửi cho Phạm Duy. Ông lập tức trả lời, ngày mùng hai Tháng Giêng 2013: “Cháu viết rất hay. Từ nay may ra người ta mới hiểu được XUÂN HÀNH”. Xin được giới thiệu bài này như lời vĩnh biệt người nghệ sĩ: tin từ trong nước cho biết Phạm Duy đã tạ thế tại Sàigon vào lúc 14:30 ngày 27 vừa qua. NXN
Vĩnh biệt nhạc sĩ Phạm Duy
Tuổi Trẻ
TTO – Theo nguồn tin riêng của Tuổi Trẻ, nhạc sĩ Phạm Duy vừa mới qua đời tại bệnh viện 115 lúc 14g30 hôm nay, 27-1. Nhạc sĩ Phạm Duy (trái) – Ảnh tư liệu. Nhạc sĩ Phạm Duy trong một đêm diễn tại Việt Nam – Ảnh tư liệu. 1; 2 …
Vĩnh biêt nhạc sĩ Phạm DuyNgười Lao Động
Nhạc sĩ Phạm Duy qua đời ở tuổi 91VietNamNet
Nhạc sĩ Phạm Duy qua đờiVNExpress
- Phạm Xuân Nguyên: Hòa hợp và hòa giải dân tộc (PLTP).
Âm nhạc của Phạm Duy làm cho người Việt gần nhau hơnNguyen Van Tuan
- 5 nhạc phẩm bất hủ của nhạc sỹ Phạm Duy (GDVN). – Phạm Duy đã nghìn trùng xa cách (LĐ).
– Nhạc sĩ Phạm Duy qua đời tại Việt Nam (RFI). – Nhạc sĩ Phạm Duy từ trần (RFA). – Mẹ trong tâm thức Việt (SGTT). – “Ba đi đây, để gặp thằng Duy Quang…” (TN). – Nhạc sĩ Phạm Duy qua đời: Chủ nhật buồn… (TT). – Những thổ lộ chưa công bố của nhạc sĩ Phạm Duy: “Tôi sung sướng được làm người hát rong của thế kỷ” (SGTT). – Nghệ sĩ khóc thương nhạc sĩ Phạm Duy (NLĐ). – Người họa hình đất nước (Dr. Nikonian). – Nhạc sỹ Phạm Duy – “Chàng dũng sĩ và con ngựa vàng” (chùa PL). – Vĩnh biệt nhạc sĩ Phạm Duy (TN). – 5 nhạc phẩm bất hủ của nhạc sỹ Phạm Duy (GDVN). – Phạm Duy đã nghìn trùng xa cách (LĐ)..- Thành kính phân ưu cùng gia đình nhạc sĩ Phạm Duy (BoxitVN). – Nguyễn Ngọc Giao: Vì sao tôi đã mong Phạm Duy sống lâu (Diễn đàn). – Âm nhạc của Phạm Duy làm cho người Việt gần nhau hơn (Nguyễn Văn Tuấn). – PHẠM DUY – NGƯỜI ĐẾN CÕI VỀ (Nguyễn Trọng Tạo). – Đưa nhau vào chốn không tên … (Anh Vũ). – PHẠM DUY THÍCH BÀI CỦA MỘT TÁC GIẢ TRẺ VIẾT VỀ ÔNG (Nguyễn Trọng Tạo). – Phạm Duy – Còn đó nỗi buồn … (Phi Vũ). – NGHỆ SỸ VIỆT NGẬM NGÙI TIẾC NHỚ PHẠM DUY (Quỳnh Trâm). – Hai nhà thơ ở Mỹ nhớ nhạc sĩ Phạm Duy (VOA). – “Ca sĩ còn hát nhạc của tôi nghĩa là tôi còn sống” (VNN).- Tôi đã sống cùng nhạc Phạm Duy như thế nào? (DV). – Phạm Duy – Còn đó một đời rong chơi (TTVH). – Nhạc sĩ Phạm Duy và những cuộc tình trên đường rong ruổi (DV). – Trái tim nghệ sĩ luôn lưu luyến cuộc đời (TT). – Nhạc sĩ Phạm Duy xuôi tay cùng đất mẹ bao dung (NNVN). – Ca sĩ Đức Tuấn: “Nhạc ông không hề già, không hề cũ” (TT).
- Thái độ nhà văn và các cuộc chơi (TTVH).- Phạm Duy – Đời người như nắng chiều rực rỡ (VNN). – Nguyễn Thụy Kha: Nhớ những kỷ niệm với Phạm Duy (TTXVN). – Vĩnh biệt người “yêu tiếng nước tôi”! (PN Today). – Phạm Duy trọn đời gieo tình vào nhạc (VNE).Nhạc sĩ Phạm Duy qua đời ở tuổi 93 (VNN 27-1-13) –Nhà báo Nguyễn Công Khế: Anh Phạm Duy đã ra đi mãn nguyện (TN 27-3-12) — Thành thực chia buồn cùng gia đình nhạc sĩ. Nhạc sĩ là một độc giả thường xuyên của viet-studies, gần như mỗi ngày đều gửi cho tôi vài link mà ông cho là đáng đọc. Tôi sẽ nhớ ông!
- ÔNG KHÔNG CÒN PHẢI TRỐN AI NỮA (Huỳnh Ngọc Chênh). -
-Tang lễ Phạm Duy: ‘Lương tâm là xa xỉ’
***********
Hình ảnh tiễn biệt nhạc sỹ Phạm Duy về lòng đất mẹ
Nữ ca sĩ Ý Lan đã về Mỹ, nên trong lễ trang sáng nay công chúng chỉ được thấy hình ảnh nam ca sĩ Tuấn Ngọc là nghệ sĩ quen thuộc trong gia đình nhạc sĩ họ Phạm.
Gia đình chấp tay cảm tạ dòng người đưa tiễn trước khi lên xe tang đưa nhạc sĩ Phạm Duy về nơi yên nghỉ tại Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương.
*****
Nguồn:
http://phattuonline.com/tin-tuc/view/42-cu-si-phat-tu/1256-hinh-anh-tien-biet-nhac-sy-pham-duy-ve-long-dat-me.html
- Ngàn người rơi lệ tiễn đưa nhạc sĩ Phạm Duy (VNN). – Nhật ký mở lại (mở lần thứ 28): PHẠM DUY, NGƯỜI NGHỆ SỸ SƯỚNG NHẤT TRÊN ĐỜI (Tô Hải). – “NỬA HỒN THƯƠNG ĐAU” VÀ BI KỊCH CỦA MỘT GIA ĐÌNH (TNM).Trần Văn Khê kể nhờ Phạm Duy thoát chết
- Tiễn biệt nhạc sĩ Phạm Duy về nơi an nghỉ cuối cùng (TT). – Sáng nay, nhạc sĩ Phạm Duy “theo tiếng hát qua đời”(NLĐ). – Trắng đêm thương nhớ Phạm Duy (KT). – Phạm Duy và 10 bài tục ca (Nguyễn Ngọc Chính). – Viên Linh – Niệm khúc Phạm Duy (DĐTK). – Quỳnh Giao – Ngày Xuân, Nghe Lại Ca Khúc “Xuân Hành” Của Phạm Duy (DĐTK).
- Người nghệ sỹ lưu giữ hồn âm nhạc dân tộc Việt (TTXVN).- – Các cuộc ‘hạnh ngộ’ của Phạm Duy (BBC). –Hàng nghìn người thương tiếc tiễn đưa nhạc sĩ Phạm Duy (RFI). – Phạm Duy trong hành trang cuộc đời tôi (TVN). –Ta sẽ thoát linh hồn giữa nẻo xa … (Anh Vũ). – SÀI GÒN ĐƯA TIỄN MỘT NGƯỜI YÊU NƯỚC VỀ VỚI ĐẤT MẸ(NCTG). – PHẠM DUY, ĐÓA HOA LÒNG THÊNH THANG.
- Lưu Văn Vịnh – Từ Ma Âm tới Diệu âm- VănCao-PhạmDuy-TrịnhCôngSơn (DĐTK).- Ði viếng nhạc sĩ Phạm Duy(Người Việt). – Hình ảnh Phạm Duy ở Việt Nam (BBC). – Trần Văn Khê kể nhờ Phạm Duy thoát chết. Phạm Duy: con người và âm nhạcTài năng và sự ‘ham chơi’ của nhạc sỹ Phạm Duy qua lời nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân. -Nhạc Việt xa và nhớ
–Nhạc sĩ Phạm Duy tài danh và ‘điệp khúc’ hổ thẹn Giữa những ngày này, người hâm mộ nhạc Phạm Duy còn đang đắm mình vào những ca khúc nổi tiếng, tài hoa của ông, thì có một “điệp khúc” khác, cứ lặp đi lặp lại, thật đáng hổ thẹn.
-
Phạm Duy: ‘Giấc mơ hồi hương’ sụp đổ.
