Feeds:
Bài viết
Bình luận

Posts Tagged ‘Nguyên Ngọc’

Tượng gỗ cà phê Jarai

Trên ấy, vẫn còn…

Nguyên Ngọc
 Hồi giữa năm có mấy người bạn trẻ rủ tôi đi Tây Nguyên một chuyến. Trên ấy thì tôi vẫn đi về, vài ba tháng một lần, cũng có lúc thật tình nghĩ thôi đừng đi nữa, để làm gì có được gì đâu, nhưng rồi lại vẫn cứ đi, không thể không đi, gối đã mỏi, dốc ngày càng thấy cao, rừng trụi trơ nắng lửa… mà không thể không đi.

 

 

 

 

Read Full Post »

Đại chúng hay tinh hoa?

Nguyên Ngọc

Một trong những khó khăn có thật và lớn khiến những người đang chịu trách nhiệm về giáo dục rất đau đầu là phải giải quyết thế nào cho đúng mối quan hệ giữa số lượng và chất lượng. Ảnh: Hải Nguyễn

 

TBKTSG Xuân) – Mấy năm gần đây tôi thường theo dõi các cuộc thi tú tài ở Pháp, vì thích thú, và cũng có phần muốn từ đó thử nghĩ lại thêm về giáo dục ở ta. Hình như vừa qua ta chú ý nói nhiều đến đại học, hẳn vì ở đây dễ thấy rõ sự quá lạc hậu so với thế giới, cũng lại là nơi liên quan trực tiếp đến việc đào tạo nhân lực cho xã hội. Song cũng có thể vấn đề chính của giáo dục còn ở chỗ khác, ở phổ thông, nơi ít được dư luận quan tâm hơn. Có vấn đề ở phổ thông rồi, tất đại học không thể không có vấn đề. (more…)

Read Full Post »

Người Pháp nghiên cứu Tây Nguyên

 Nguyên Ngọc

1- Các nhà truyền giáo và các nhà thám hiểm

clip_image006Có thể nói mà không sợ quá sai: từ sau 1975, công cuộc xây dựng, phát triển và khai thác Tây Nguyên đã được tiến hành rất tích cực, chăm chỉ, hồ hởi, rộng khắp …, nhưng lại có điều rất lạ: hầu như không dựa chắc trên cơ sở nghiên cứu khoa học nghiêm túc nào! Từ ấy đến nay, về phía Nhà nước đã có ba đợt nghiên cứu lớn, gọi là các Chương trình Tây Nguyên 1, Tây Nguyên 2, Tây Nguyên 3 vào các năm 1976-80, 1984-88, 2013-16. Các chương trình nghiên cứu này trong thực tế đều được giao cho Viện Khoa học Công nghệ chủ trì, trong khi bất cứ người nào có biết đôi chút về vùng đất này đều có thể hiểu đối với Tây Nguyên, đặc biệt trong tình hình từ sau 1975 (và cho tận đến nay) vấn đề chủ yếu không phải là chuyện công nghệ, mà trước hết là chuyện xã hội, kinh tế, văn hóa.

(more…)

Read Full Post »

 Pӧtao Jarai, quyền lực ẩn giấu

Nguyên Ngọc

 image

Vua Lửa Siu Luynh đi rẫy về. Ảnh trong bài này là của Nguyên Ngọc.

Ít nhất cho đến giữa thế kỷ XV, vùng Tây Nguyên như cách gọi hiện nay[1] là bộ phận phía Tây của vương quốc Champa, dù trong thực tế sự kiểm soát của triều đình Champa đối với vùng đất này không có gì chặt chẽ. Hoàn toàn không thấy dấu vết của một hệ thống tổ chức cai trị nào. Cho đến năm 1912, Henri Maitre còn nhận ra một “Tây Nguyên gồm các làng rời rạc”. Và tận năm 1937, Nguyễn Kinh Chi và Nguyễn Đổng Chi còn khẳng định: “Dù lớn hay nhỏ, làng Ba Na là một tiểu quốc gia độc lập…”. Dấu vết người Chàm còn thấy rõ nhất ở Tây Nguyên là một số ngọn tháp quanh Cheo Reo, vùng đất của người Jarai (thậm chí có người cho rằng người Jarai chính là “người Chàm lên Tây Nguyên”, một đề tài có thể quan trọng và thú vị, mà chúng ta mong có dịp trở lại).

(more…)

Read Full Post »

 Rừng mê hoặc

Nguyên Ngọc

 Image result for “Rừng, Đàn bà, Điên loạn”[Trong số hơn 300 công trình lớn nhỏ nhà dân tộc học Jacques Dournes viết về Tây Nguyên theo như tôi đếm được trong một tài liệu ghi về ông sau khi ông mất, có hai cuốn sách quan trọng nhất: “Pӧtao, một lý thuyết về quyền lực ở người Jarai Đông Dương”[1] và “Tọa độ”[2]. Ở cuốn thứ hai, Dournes cho ta những tọa độ giúp giải mã cấu trúc đặc biệt của xã hội Jarai. Cuốn kia viết về thiết chế Pӧtao độc đáo của xã hội ấy mà Dournes đã để cả mười lăm năm sống tại chỗ chăm chú nghiên cứu. Hai tác phẩm uyên bác, rất cơ bản, nhưng quả thật cũng rất khó. Cần đọc chậm rãi từng chương, thậm chí từng trang, lần theo kỹ từng dòng, và trở đi trở lại nhiều lần… Tuy nhiên Dournes không chỉ có những công trình hàn lâm. Ông còn một tác phẩm, thâm thúy chẳng kém, mà quyến rũ như một tiểu thuyết trữ tình, cuốn “Rừng, Đàn bà, Điên loạn”[3], tên nguyên tác tiếng Pháp là “Forêt, Femme, Folie”. Nhìn qua có thể đoán ở ngay tên sách tác giả đã cố tình chơi chữ, cả ba từ Rừng – Forêt, Đàn bà – Femme, Điên loạn – Folie đều bắt đầu bằng chữ F. Song, không chỉ là chơi chữ, dù chơi đã khá đắt. Ít nhất cũng có thể nhận ra Dournes nói về hai yếu tố quan trọng nhất của môi trường tự nhiên và xã hội Jarai: Rừng và thiết chế mẫu hệ. Bị tước mất hai môi trường sinh tồn thiết yếu đó, người Jarai và xã hội của họ sẽ lâm vào “điên loạn”.

(more…)

Read Full Post »

Những người luyện thép trên núi cao

Nguyên Ngọc

 clip_image002Trên mạn sườn Tây và Tây Nam của Ngok Linh, cụm núi lớn, hiểm trở và cao nhất toàn Tây Nguyên, có một tộc người quan trọng, người Xơ Đăng. Họ có nhiều nhóm với nhiều tên gọi khác nhau, có nhóm đông như người Xteng ở huyện Tumơrông, người Ca Dong – nhóm này ở tận phìa sườn bên kia của Ngok Linh, tại huyện Trà Mi của Quảng Nam; có nhóm rất nhỏ như người Châu ở Mường Hon thuộc huyện Đak Glei, chỉ trên dưới một trăm người. Rất nhiều nhóm Xơ Đăng, phân bố trên một vùng không quá rộng, lại chen với số tộc người khác như Dẻ-Triêng, Rơ Măm, Rơ Ngao… nên có người bảo giá vẽ một bức tranh, tô màu khác nhau cho từng nhóm khác nhau, sẽ được một tấm khảm thật vui mắt, hết sức đa sắc, thật lạ và độc đáo, hiếm nơi nào bằng. Vì sao lại có được bức tranh lạ ấy?

(more…)

Read Full Post »

Dòng chảy của tự nhiên

Nguyên Ngọc

Tác phẩm Chúng tôi ăn rừng nổi tiếng của Georges Condominas có một chương độc đáo và sinh động viết về “mối tình loạn luân và vụ tự tử của chàng Tiêng đẹp trai”. Chuyện xảy ra ở một làng nhỏ bên bờ con sông Krông Nô hoang vắng tít tận cuối tỉnh Đak Lak, trên đường từ Buôn Ma Thuột đi về Đà Lạt, tên là làng Sar Luk, nơi Condo, như những người thân thiết với nhà dân tộc học thường gọi ông, đến “ăn rừng” với những người Mnông Gar, một nhánh nhỏ của tộc người Mnông thường sống ở vùng núi cao. Anh chàng Tiêng đẹp trai nhất làng bị bắt gặp quả tang đang thông dâm ngay giữa ban ngày ở khóm rừng cạnh làng với Aang-Góa, một người con gái “không thể nói là đẹp, thân hình xấu xí, chẳng có ngực, ngăm đen, tuy nhiên có một khuôn mặt thông minh và đôi mắt cháy rực, điều ít thấy ở con gái Gar”[1].

(more…)

Read Full Post »

Older Posts »